OSMANLILARIN RUMELİYE GEÇİŞİ

Malazgirt zaferi ile Müslüman Türkler lehine neticelenen Selçuklu-Bizans karsılaşmasında, bir ifadeye göre Bizans ordusunda bulunan Uz veya Peçenekler kendi dillerini konuşan, kendi kanlarını taşıyan ırkdaşlarına karşı cenk etmeyi kabul etmeyerek atları ve silahları ile beraber Selçuklu ordusuna katılmışlardı.
     Esasen, asırlardır binlerce kilometreyi aşarak Orta Asya'dan gelen çeşitli Türk kabileleri, bir yandan Cermen, bir yandan Slav tesiri altında yerli halkın dillerini, dinlerini, toplum ve site hayatlarını benimseyerek onların içinde erimiş bulunuyorlardı. Buna paralel olarak Bizans da hudutları içinde iskân edilen veya vazife alan yahut da esir edilen zümreleri, Ortodoks birliği ve Helen kültürünün baskısı altında kavmî ve millî hüviyetlerinden çıkarmış bulunuyordu.
Görüldüğü gibi bir koldan Stepler memleketine, Doğu Avrupa'ya Bizans ve Mora'ya; bir koldan da Iran, Mezopotamya, Suriye ve Arap ülkelerine yayılan Türk kabileleri farklı baskılar altında eriyip yok olmuş bulunuyorlardı. İste Çin, iste Hine, iste Iran, asırlarca topraklarına yürüyen bu dalgaları kendinden seçilmez hâle getirmiş, hatta defalarca kurdukları siyasî hâkimiyete rağmen adları ve sanları bile silinip gitmiştir.
Şurası üzerinde dikkatle durulması gereken bir husustur ki, eğer arkadan Osmanlılar yetişmeselerdi Küçük Asya Türklüğü de ayni akıbete uğrayacaktı.
   Tarihin, gerçekleri konuşan dudağı şahittir ki, zaman sisleri arasında kaybola gelen mazi miraslarını geri alıp dört başı mamur bir Türk devleti kurmak ve onu tarihî hassaları ile yaşatmak kudretini yalnız Osmanlılar gösterebilmiştir.
İste yine bu Müslüman Osmanlı Türklüğüdür ki, Rumenliye adım atar atmaz çeşitli devletlerin kültür ve diplomasisi tarafından temsil edilmiş bir Orta Asya bakiyesi ile karşı karşıya geldi. Bu topraklarda yerleşmiş fakat kültür ve kavmî itiyadlarını kıskanç bir muhafazakârlıkla saklamış olan bu Türk toplulukları da hakim millet olarak karşılarına çıkan ırkdaşlarına derhal sarıldılar ve onların idarelerine girmekte tereddüde etmedikten başka, fütuhat ve yerleşme davalarında soydaşlarına yardımcı oldular.
    Böylece idarî, askerî, sosyal, dinî ve tekmil bütün müesseseleri ile Rumeli'ye akmaya başlayan Osmanlılar, yalnız kendi ırk ve medeniyetleri için yeni bir ülkeye sahip olmakla kalmayacaklardır. Zira asırlardır çeşitli kavimlerin bir cenk ve mücadele sahnesi olmuş bulunan Balkanlar'da barış ve huzuru iade ederek tarihe karsı şerefli bir borcu yerine getirmeye hazırlanıyorlardı.
    Gerçekten de Hammer'in tespitlerine göre Süleyman Paşa'nın Rumeli'ye geçişi, Türkler tarafından gerçekleştirilen 18. geçiş olmaktadır. Bundan önce Türkler şu veya bu şekilde Rumeli'ye ayak basmış ve bölgede çeşitli faaliyetlerde bulunmuşlardı. Fakat bunlar genellikle geçici bir süre için olduğundan bilhassa Osmanlı tarihçileri tarafından üzerinde fazla durulmamıştır. Ama Orhan Gazi'nin oğlu Süleyman Paşa'nın geçişi, artık Müslüman Türklerin orayı vatan edinmelerine zemin hazırlamıştı. Osmanlı tarihçileri, daha önceki geçişler üzerinde fazla durmazlar. Zira onlara göre önceki geçişler, devamlı bir fetih ve yerleşmeye yetecek kadar bir sebep teşkil etmezler. Bu bakımdan bu geçişler, üzerinde fazla durmaya değmez görünmüştür. Bizans tarihçilerinden de sadece Kantakuzen, Süleyman Paşa'nın geçişinden fazla teferruata girmeden ve geçişin detaylarına inmeden ana hatları ile söz eder. Buna karşılık Türk tarihçileri bu geçişi tafsilatlı bir şekilde anlatırlar. Böylece, halk arasında Osman Gazi'nin rüyasının yavaş yavaş gerçekleşmek üzere olduğu kanaati da yaygınlaşmaya baslar.
    Bilindiği gibi XIV. asrin baslarından itibaren içten içe çökmeye yüz tutan Bizans İmparatorluğu'nun topraklarında, Sırbistan ile Bulgaristan devletlerinin gözü vardı. Bu devletler, imparatorluğun varisleri olmak için bazı faaliyet ve çalışmalarda bulunuyorlardı. Bu dönemde, siyasî, ekonomik, sosyal ve hatta dinî buhranlar içinde bulunan Bizans'ın fazla uzun ömürlü olamayacağı biliniyordu. Bu bakımdan, adi geçen devletin mirasından Osmanlılar da istifade etmeyi düşünmek zorunda kaldılar.
    Bu üç devlet, gayelerini gerçekleştirmek ve en büyük hisseyi elde etmek için büyük gayretler sarf ediyorlardı. Bu bakımdan Osmanlı Beyliği'nin ilk müessisi Osman Bey ve özellikle oğlu Orhan, Bizans'ın gerek iç, gerekse diş durumunu yakından takip ediyorlardı. Hatta bu yüzden olsa gerek ki, ya başta bulunan idarecilere (hükümete) yardım etmek veya partilerden birini rakiplerine karşı daha faal bir rol oynamak için desteklemeye çalışıyorlardı. "Osmanlıların, Bizans Devleti'ni sadece Avrupa kıtasına sürmüş olmakla iktifa etmeyerek, orada da Osmanlı Beyliği'nin menfaatlerini temine uğraşmaları bunun içindir. Lakin bu ilk faaliyetlerden her zaman kat'ı ve fiili neticeler beklenmeyeceği de muhakkaktı. Yani Osmanlıların baskın yaptıkları veyahut yardım maksadıyla girdikleri yerleri istilaya kalkışmayarak evvela kendilerine zemin hazırlayacakları gayet tabii idi. Orhan Bey, henüz babası Osman Bey'e vekâlet ettiği tarihlerden itibaren, Trakya sahillerine birçok çıkartmalar yaptırarak bu havalinin vaziyetini iyi bir surette öğrenmişti.
Gerek Katalanlar, gerekse Latinlerle iyi ilişkileri olmayan ve Latinlerin İstanbul'u alıp Bizans İmparatorunu Anadolu'ya atmak için gösterdikleri çabalar yüzünden Bizans İmparatoru, Osmanlılara karsı zaman zaman yumuşak bir siyaset takibe etme ihtiyacını duymuştu. Hatta bu ihtiyaç, onun Osmanlılardan yardım istemesine kadar varıyordu. Bizans İmparatoru Kantakuzenos'un sık sık Osmanlıların yardımına ihtiyaç duyması, gelecekteki bu tür seferler için Bolayir yakınındaki Çimbi (Çimpe)'yi askerî bir üs olarak Osmanlılara vermesine sebep oldu. Bu konu ile ilgili kaynaklar şu bilgileri vermektedir: Damadı Orhan Bey'in verdiği kuvvetler ile, sıkışık bir durumdan kurtulmaya muvaffak olan Kantakuzenos, zaman zaman da Papaya müracaat edip Haçlı seferlerinin tertip edilmesini isterken, başı sıkıştıkça da Orhan Bey'e baş vurmaktan geri kalmıyordu. Nitekim 1349'da Sırbistan kralı Stefan Düşan, Selanik şehrini zapt etmek üzere iken Kantakuzenos'un Orhan Bey'e müracaat ile temin ettiği ve Orhan Bey'in oğlu Süleyman Paşa idare ve komutasında bulunan 20.000 kişilik Osmanlı kuvveti, onun lehine olmak üzere vaziyeti kurtarmıştı. Bu sırada Bizans donanması ile birlikte bir miktar Osmanlı deniz kuvvetlerinin de harekata iştirak ettiği görülür. Bu hadiseden kısa bir müddet sonra Kantakuzenos ile imparatorluk ortağı olan V. Ioannes arasında mücadele alevlendiği zaman Orhan Bey, Cenevizliler ile birlikte yine Kantakuzenos tarafını tutmuş ve yardımcı kuvvetlerini göndererek bir taraftan Edirne'de kuşatma altında bulunan Kantakuzenos'un oğlu Mateos'u kurtarmış, öbür taraftan da 10.000 kişilik bir kuvvetle Dimetoka'da Sırp ve Bulgarlara karsı mühim bir galibiyet elde etmişti. 1352 yılında meydana gelen bu hadisede Osmanlı kuvvetlerine Süleyman Paşa komuta ediyordu. Süleyman Paşa, bu vazifesini basari ile yapıp Anadolu'ya dönerken, bir miktar askerini de Kantakuzenos'un bu yardıma karşılık olarak Gelibolu yarımadasında vermiş olduğu Çimbi kalesinde bırakmıştı.
Böylece Osmanlılar, Bizans'taki taht ve saltanat mücadelesine 1345'ten itibaren karışmış, fakat buna karşılık hem ileride kendi hesaplarına yapacakları Rumeli fütuhatı için tecrübe kazanmış, hem de Rumeli yakasında yerleşerek bir hareket üssüne sahip olmuş bulunuyorlardı.
Gerçekten, Orhan Bey saltanatının üçüncü ve son devresi, 1353'ten itibaren Rumeli'ye yerleşmek şeklinde başladı. Bu yerleşme ve fütuhat, Kantakuzenos ile de ciddi anlaşmazlıkların meydana gelmesine yol açtı. Zira Kantakuzenos, Osmanlıların Avrupa mıntıkasına yerleşmelerinin kendileri için ne kadar tehlikeli olduğunu anlamıştı. 1354'te Orhan Bey kuvvetlerinin Bolayir ve Tekirdağ'a kadar bütün Marmara kıyılarına sahip olduklarını gördükten sonra buna mani olmayı düşünmüştü. Bu sebeple Orhan Gazi'ye haber gönderip 10.000 altın karşılığında Çimbi'yi satın almak istediğini bu arada Türk kuvvetlerinin Gelibolu'yu terk ve tahliye etmelerini, İzmit'te kendisi ile görüşmek arzu ettiğini bildirdi. Buna karşılık Orhan Gazi, imparatorun kendisine yardim karşılığı verdiği Çimbi'yi teklif gereğince terk edebileceğini, fakat Gelibolu'yu bizzat kendi kuvvetlerinin zapt etmiş olmasından dolayı iade edemiyecegini ve hastalığı sebebiyle de kendisi ile görüşemeyeceğini bildirdi. Gerçekten Kantakuzenos İzmit'e kadar gelmiş olmasına rağmen Orhan Bey ile görüşemeden İstanbul'a döndü. Kantakuzenos bu durumda Sırp ve Bulgarlarla birlikte olup Balkanların Osmanlılara karsı muhafaza ve müdafaa edilmesi hususunda basarisiz bir teşebbüste bulundu. Kantakuzenos, bundan kısa bir müddet sonra Bozcaada'daki hapishaneden, Venediklilerin yardımı ile kurtulup gelen rakibi Ioannes'e saltanatı bırakmak zorunda kaldı. Bundan sonra bir manastıra çekilen Kantakuzenos damadı Orhan Bey ile olan bütün münasebetlerini kesti.
Gelibolu yarımadasının Osmanlılar tarafından feth edilmesi, Bizans'ı alt üst etmişti. Kantakuzenos buna sebebiyet vermekle itham edilmiş, bu yüzden imparatorluk tahtından da feragat edip bir manastıra çekilmek zorunda kalmıştı.
Böylece, Osman Gazi'nin, oğlu Orhan tarafından titizlikle takip edilen dahiyane projesi, gerçekleşmiş oluyordu. Artık, Ege ile Karadeniz'e hakim olan Marmara'nın bir iç deniz haline getirilmesi an meselesiydi.
Süleyman Pasa, 1354'ten itibaren Rumeli'de (Gelibolu) kendisi için yaptırdığı sarayda oturmaya başladı. Orhan Bey, oğluna büyük bir salahiyet ve yetki vermişti. Bu arada Orhan Bey'in ikinci oğlu ve Süleyman Paşa'nın ana baba bir kardeşi Murad Bey, Hacı İlbeyi, Lala Şahin pasa, Evrenos Gazi, Gazi Fazıl ve Ece Yakubi Bey gibi değerli komutanlar, Süleyman Paşa'nın kurmay heyetini teşkil ediyorlardı.
1358 veya 1359 yılında bir avı takibe ederken atından düşüp kaza neticesi vefat eden Süleyman Pasa, o sıralarda 43 yaşlarında bulunuyordu. Süleyman Paşa'nın vefatı üzerine o sıralarda 33 yaşında bulunan kardeşi Murad Bey, onun yerine tayin edildi. Böylece Murat Bey veliahda da olmuş oluyordu.
Gazi Süleyman Paşa'nın vefatı üzerine Rumeli'deki fütuhat harekatında bir duraklama görüldüyse de bu durum Lala Şahin Paşa, Hacı İlbeyi ve Evrenos Bey gibi dirayetli emirler tarafından büyük bir çözülmeye sebep olmadan bar taraf edildi.
Süleyman Paşa, feth ettiği yerlerde yerli halka çok iyi davranıyordu. Onlara, Bizans idaresinden çok daha iyi imkânlar hazırlıyordu. Böylece halefi olan ve daha sonra Sultan I. Murad adını alacak o büyük hükümdara fütuhatının yollarını çizmiş oluyordu. Süleyman Paşa, feth ettiği Bolayir'daki türbesine defe edildi. Kendisinden asırlarca sonra gelecek ve gerçekten büyük bir hükümdar olan Sultan II. Abdülhamit bu mezarı yeniden yaptırmıştır.
Süleyman Paşa'nın, Melik Nasir, İsmail ve İshak adında üç oğlu ile iki kızının bulunduğu belirtilmektedir. Oğullarından Melik Nasir denizde boğulmuştur ki bu hadise Süleyman Paşa'nın sağlığında olmalıdır.
Büyük oğlunun ölümü haberiyle son derece sarsılan Orhan Bey, Bolayır'ca gelip oğlunun kabrini ziyaret eder. Fütuhatı, veliaht olan oğlu Murad Bey'e emanet ettikten sonra Bursa'ya döner.
Babasından devr aldığı küçük beyliği iki misli büyüterek, teşkilatlı bir devlet haline getiren Orhan Gazi, Mart 1362'de vefat etti. Onun vefatı esnasında oğlu Murad, Rumeli'de devletin esas kuvvetlerinin başında bulunuyordu. Trakya fetihleri ile büyük ve haklı bir ün kazandığından başka, Bizans'a karşı yapılan savaş ve fütuhat politikasını temsil ettiğinden, o dönem devlet islerinde büyük bir nüfuzu bulunan ahiler ile gazilerin desteğini alarak babasının yerine tahta geçti.
Osmanlıların, Gelibolu'ya yerleşmeleri, Avrupa'nın dikkatini çekmişti. Bu hareket, Müslüman bir toplumun kendi kıtalarında yerleşmesi tehlikesini gündeme getirmişse de Balkan devletlerinin birbirleri ile uğraşmaları yüzünden o taraflarda bulunan Türkler için bir tehlike arz etmiyordu. Bu bakımdan Osmanlıların Balkan yarım adasına yayılma düşüncesi, esas politikayı teşkil ediyordu. Bununla beraber Sırp, Bulgar, Macar, Bizans ve Venediklilerin birlikte müdahale etmeleri ihtimali göz önünde bulundurularak derhal köklü bir yerleşme siyasetinin tatbikine başlandı. Bu gayenin gerçekleşmesi için Anadolu'daki Osmanlı arazisinden (Yani Karesi taraflarından) bir kısım Yörükleri nakl edip yerleştirdiler.
Anlaşılan o ki Osmanlılar, Rumeli'ye geçtikten sonra sadece askerî tedbirlerle buralarda kalamayacaklarını biliyorlardı. Bunun için köklü bazı tedbirlere bas vurmak gerekiyordu. Bu tedbirlerin basında, yabancı unsurların bulunduğu yerlerde o bölgenin siyasî ve askerî emniyetini sağlamak ve bos bulunan sahaları iskâna açmak için Anadolu'dan Rumeli'ye Müslüman Türk unsurunun geçirilmesi geliyordu.
Biraz önce de temas edildiği gibi bu sebeple Balıkesir bölgesinde yaşayan Türk aşiretlerinden bir grup 1357 tarihinde Rumeli'ye geçirildi. Bu grup önce Gelibolu bölgesine, sonra da Hayrabolu'ya yerleştirildi. İlk grubun geçmesinden sonra akıllıca yapılan propagandalar, Anadolu'dan peç çok ailenin Rumeli'ye geçmesini sağladı. Bunların büyük bir kısmı, verimli topraklara yerleşip ziraatla meşgul olmaya başladı. Bir kısmı ise Gelibolu'nun kuzey bati taraflarına giderek beğendikleri yerlere yerleştiler. Bunlar, gerektiği zaman toplu olarak akınlara bile katıldılar.
Osmanlı kaynaklan, büyük ölçüde birbirlerinden nakiller yapmak suretiyle Süleyman Paşa'nın, Çimbi kalesinin karsısında ve Anadolu sahillerinde bulunan Viranca Hisar'dan Rumeli sahiline nasıl adam geçirdiklerini ve o sahillerde nasıl faaliyetlerde bulunduklarını detaylı bir şekilde anlatırlar. Asikpasazâde'nin verdiği bilgi, tarihî bir malumat olarak bu konuda şu ifadelere yer vermektedir:
"Bir gün memleketi gezerken Aydıncık'a geldi. Temaşa etmeye başladı. Bir garip binalar gördü. Biraz durdu. Hiç kimseye söylemedi. Ece Beğ derler bir aziz er vardı. Hayli bahadır olarak anılırdı. Süleyman Paşa'ya: "Han'ım düşünceye daldın" dedi. Süleyman Pasa: "Bu denizi geçmeyi düşünüyorum, öyle geçsem ki kâfirin haberi olmaya" dedi. Ece Beğ ve Gazi Fazıl: "Biz ikimiz geçelim, Han'ım görsün" dediler. Süleyman Paşa: "Nereden geçersiniz" dedi. Dediler ki "Han'ım! Burada bir yer var ki yakındır. Geçecek yerlerdir." Gittiler. O yere vardılar ki orası Görece'den aşağı deniz kenarında Viranca Hisar'dır.
Çimbi'nin karsısında Ece Beğ ile Gazi Fazıl çabucak bir sal yaptılar. Bindiler, Çimbi Hisarı'nın civarına çıktılar. Bağlarının arasında bir kâfir ele girdi. Getirdiler, sala koydular. Hemen Süleyman Paşa'ya getirdiler.
Süleyman Paşa bu kâfire bir kaftan giydirdi. Basına bir şapka verdi. Beline bir kuşak ayağına da ayakkabı verdi. Kâfiri donattı. Kâfire dedi ki:
"Sizin hisarınızda yer var mıdır ki, kâfirler duymadan içeri girelim. Kimse bizi görmesin?" Kâfir "Ben sizi şöyle ileteyim ki kimse görmeden sizi hisara koyayım" dedi. Çabuk birkaç sal daha yaptılar. Süleyman Paça yetmiş-seksen yarar er aldı. Geceleyin geçtiler. Bu kâfir, doğru Çimbi Hisarı'nın bir ters dökecek yeri vardı. Bu Müslümanları oraya götürdü. Hemen oradan hisara girdiler. Kâfirlerin de çoğu didarda bağlarında ve harmanlarındaydı. Zira o vakit, harman vakti idi. Elhasıl hisarı aldılar. Kâfirlerini incitmediler. Belki kâfirlere dahi ihsanlar ettiler. İçinden bir kaç tanınmış kâfiri tuttular. Bu hisarın limanında gemiler vardı. O gemilere koydular. Karşıda oturan askere gönderdiler. Velhasıl o gün ikiyiz adam geçirdiler.
Ece Beğ, hisarın atlarına bindi. Bolayir yanında Akça Liman derler bir liman vardı, oradaki gemileri yaktı. Oradan sürdü yine hisarına geldi. Bu hisarın (Çimbi) limanında olan gemileri sakladılar. Durmadılar, adam geçirdiler. Elhasili askerlerin çoğunu yanlarına getirdiler. Bu kâfirlerden hiç kimseyi incitmediler, gönüllerini aldılar. Onlar da kendilerini güvenlik içinde buldular. Kadınlarını da kendilerini de hös tuttular. Kâfirlerin gemicilerini gemilere koydular. Kendileri baslarında durdular. Daha hayli adam geçirdiler. Bir iki gün içinde iki bin er geçirdiler. Bu kâfirler (Çimbi kâfirleri) gaziler ile ittifak ettiler.
Yürüdüler. Bir gece Ayaslonca (Ayasilonya) derler bir hisar vardı, onu dahi aldılar. ehil-i İslâm elinde hisar iki oldu. Bunun halkının dahi gönlünü hös tuttular. Bu iki hisarı sağlamlaştırdılar. Hayli adamlar da Aydıncıktan gemi ile geldiler. Süleyman Pasa "Bu hisarlardan sipahi olan kâfirleri çıkarın. Evleri ile Karesi iline iletin ki, bunlardan sonunda bize bir kötülük gelmeye" dedi. Öyle yaptılar.
Bir iki ay bu hisarları iyice sağlamlaştırdılar. Durmadılar. Her yerden isteği olanı getirdiler.
Birgen, Gelibolu'nun kâfirleri bunların üzerine gelmek için toplandı. Bunlar da hemen karşıladılar. savaş oldu, kâfirleri kırdılar. Hisarın kapısını yaptırdılar. Yakubi Ece'ye ve Gazi Fazıl'a yoldaşlar verdiler. Bunları Gelibolu'ya havale ettiler. Gece, gündüz bunlar Gelibolu kâfirlerine huzur vermez oldular. İskelesine dahi gemi bırakmaz oldular ki çıka. Bu iki gaziye hayli yarar gaziler verdiler. Onları Gelibolu ucuna koydular. Bolayir'da oturdular."
Bu tarihî metinden anlaşıldığına göre Osmanlı, daha o dönemlerde bile Müslüman olmayan ve hatta kendileri ile mücadele eden bu insanlara karşı gerçek bir hoşgörü ile muamele etmişti. Osmanlıların, hareket ve davranışlarındaki başarının sırrını bu anlayışta aramak gerekir.

Yorum Yaz